GESCHIEDENIS - Australië


Aboriginals, de eerste bewoners


Ongeveer 50.000 jaar geleden kwamen de eerste mensen naar Australië, de Aborigines. Doordat destijds het zeeniveau veel lager was, kwamen er natuurlijke bruggen van Azië naar Australië waardoor mensen waarschijnlijk maar een klein stukje hoefden te varen om Australië te bereiken. Toen de aarde later opwarmde, het ijs begon te smelten en het zeeniveau steeg, werd Australië een eiland. Ze verspreidden zich door hun nomadische levenswijze over geheel Australië en de eilanden voor de kust, waaronder Tasmanië. In het jaar 150 werd er voor het eerst over Australië geschreven door de Grieken. Ze noemden het land “Terra Australis” oftewel Zuidland. Veel mensen waren gefascineerd door het onbekende land en gingen ernaar op zoek. Rond de tijd dat de Europeanen kwamen leefden er naar schatting tussen de 250.000 en 300.000 Aboriginals op het gigantische continent.



komst van de Europeanen


Gedurende de 16e eeuw werden de eerste pogingen gedaan om het "Terrae Australis Incognitae", het "onbekende Zuidland" te vinden. Omdat men dacht dat de aarde plat was, moest er in het zuiden wel een land liggen dat de aarde in evenwicht hield. De Portugezen en Spanjaarden waren de eersten die op zoek gingen. De Portugees Mendez was de eerste die Australië in 1522 zag, maar hij ging niet aan land. De Hollanders daarentegen kwamen al veel verder. Willem Janszoon met zijn schip "Duyfken" ontdekte de Cape York Peninsula in 1606, Dirk Hartog voer langs de barre westkust en in 1628 kwam Frans Thijssen per ongeluk uit bij de Nuyts Archipelago onder het huidige “South Australia”. Het onherbergzame binnenland was er de oorzaak van dat men niet verder op onderzoek uitging. “Abel Tasman” kreeg in 1642 van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) de opdracht om de Australische kust in kaart te brengen. Op zijn eerste reis bracht hij de zuidkust van het eiland Tasmanië (toen: Van Diemenland) in kaart en enkele jaren later zeilde hij van Carpentaria naar de Nuyts Archipelago. De VOC had op dat moment niet het geld en de mankracht om (Australië) te koloniseren en men ging dan ook niet verder aan land. 

 

De volgende anderhalve eeuw bezoeken nog diverse Nederlanders, Fransen en Engelsen dit land dat dan inmiddels “Nieuw Holland” genoemd wordt (door “Abel Tasman” in 1644), maar men voelt weinig behoefte het nogal barre land te verkennen of koloniseren. De naam zou nog heel lang (zelfs op kaarten in de 19e eeuw) gebruikt worden om er het onontgonnen land van West Australië mee aan te duiden. Pas honderd jaar later kreeg kapitein James Cook de opdracht van de Admiraliteit van Engeland om een groot gedeelte van het "Grote Zuidland" te claimen. Op 29 april 1770 zeilde Cook met het schip de Endeavour de Botany Bay (nu Sydney) binnen en verklaarde alles wat te oosten van de 135e breedtegraad lag tot Brits grondgebied. Het enigszins op Wales gelijkende gebied werd door Cook “New South Wales” genoemd. De plantkundige Joseph Banks was met Cook meegevaren en zeer enthousiast over de aangetroffen flora en fauna en over het binnenland, wat hem zeer geschikt leek om te koloniseren.


Engelse strafkolonie


Bij terugkeer van Cook in Engeland ziet de Engelse regering in Australië een oplossing voor de overbevolkte Engelse gevangenissen, te meer als Engeland door het definitieve verlies van de koloniën in Noord-Amerika, die zich in 1783 onafhankelijk maken als de Verenigde Staten, daar geen gevangenen meer heen kan deporteren. Engeland sticht dus strafkoloniën in Australië, de eerste in 1788 in het huidige Sydney. Nog voor 1800 beginnen ook vrije Engelsen zich te vestigen; ze kunnen voor vrijwel niets stukken land aankopen van de Britse regering. 

 

De Britse kolonisators eigenen zich direct het land en de waterbronnen van de inheemse bevolking, de Aboriginals, toe. Verwoesting van land en voedselbronnen van de Aboriginals leidt tot hun verhongering; Aboriginals reageren tot in de 19e eeuw met gewapend verzet en guerrillaoorlog; blanke kolonisten reageren daar weer op met grote gewelddadigheid en willekeurige massaslachtingen. Schattingen zijn dat 90% van de oorspronkelijke 700.000 Aboriginals in 100 jaar weggevaagd zijn als gevolgen van landdiefstal, direct geweld en Europese besmettelijke ziekten. Bij direct geweld worden in totaal tussen de 10.000 en 20.000 Aboriginals en 3.000 blanken gedood. Van grote betekenis voor de opkomst van Australië was de ontdekking halverwege de 19e eeuw van goud. Dit trok vele avonturiers en wekelijks duizenden immigranten naar Australië. Ondertussen raakte men in Groot-Brittannië ervan overtuigd dat het sturen van nog meer dwangarbeiders naar Australië geen goede zaak was. In 1868 stopt Groot Brittannië hiermee. Men besloot om alleen nog maar kleine criminelen naar Australië te sturen. De kolonisten leefden van schapenteelt en graanbouw. Op het zuidelijke deel van het ten noorden van Australië gelegen Nieuw-Guinea was in 1884 een Brits protectoraat gevormd. Brits-Nieuw-Guinea werd in 1902 onder Australisch gezag en bestuur geplaatst.


de republiek


Enkele jaren later hadden de Britten het vermoeden dat de Fransen een claim zouden leggen op West-Australië nadat het Indonesische Java al in handen van de Fransen gevallen was. In alle uithoeken van het enorme eiland ontstaan daarom Britse kolonies onder militair bestuur. Om de economie te bevorderen wilde men vanaf eind 19e eeuw de afzonderlijke Australische koloniën onder brengen in een federatie. Ook zou men zich dan beter kunnen wapenen tegen buitenlandse invloeden en inmenging. De ver van elkaar gelegen afzonderlijk bestuurde gebieden worden in 1901 samengevoegd tot het “Commonwealth of Australia” binnen het Britse Rijk. Melbourne werd de hoofdstad. Een van de eerste wetten was het tegengaan van –niet witte- Aziatische immigratie. Tijdens de Boerenoorlogen in Zuid Afrika werden uit alle (toen nog) zes Australische koloniën soldaten gestuurd maar toen de Britten oorlogsbodems uit de Grote Oceaan terugtrokken begon Australië aan z’n eigen defensie te denken. In 1908 werd begonnen met de opbouw van een sterk (gezamenlijk) leger en een marine. Als gevolg van afspraken tussen Groot-Brittannië en Australië waren de Australiërs genoodzaakt deel te nemen aan de Eerste Wereldoorlog. Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog had Australië bijna tweehonderdduizend manschappen onder de wapenen.


ww1 en het interbellum


Meer dan vierhonderdduizend Australische mannen op een bevolking van bijna vijf miljoen mensen dienden tussen 1914 en 1918 als vrijwilliger in het Britse leger. Meer dan achtduizend Australiërs verloren het leven tijdens de gevechten rond Gallipoli aan de Turkse kust. Veel Australiërs dienden in Frankrijk, terwijl een deel achter bleef in het Midden-Oosten. Bij de Slag om de Somme in juli 1916 verloren de Australian Imperial Forces meer dan vijfduizend manschappen. De AIF stond onder leiding van generaal William Birdwood en later generaal sir John Monash. Deze laatste nam het gezag over in de laatste maanden van de oorlog en maakte naam vanwege een aantal opzienbarende overwinningen. Gedurende de hele oorlog verloren meer dan zestigduizend Australiërs het leven en meer dan honderdzestigduizend raakten gewond. 

 

In het Verdrag van Versailles kreeg Australië zeggenschap over Duits Nieuw-Guinea, de Bismarck Archipel en Nauru. Het werd ook een onafhankelijke soevereine natie. Gedurende de jaren twintig emigreerden meer dan driehonderdduizend Britten naar Australië. De Australische overheid leende veel geld en gebruikte dat vooral om een eigen industrie op te bouwen. Ook investeerde de overheid veel geld geïnvesteerd in nieuwe technologieën voor transport en communicatie. In 1927 Canberra werd de nieuw gebouwde hoofdstad. Vanaf 1932 begon het economische herstel. Op dat moment bedroeg de werkloosheid rond de dertig procent. Tot de tweede helft van de jaren dertig was defensie nooit een belangrijk onderwerp voor de Australiërs. Het Australische leger had in september 1939 een omvang van slechts drieduizend manschappen. Op dat moment brak de Tweede Wereldoorlog uit. Als onderdeel van het Gemenebest raakte Australië ook betrokken in de oorlog.


ww2


Premier “Robert Menzies” was voorzichtig om massaal troepen naar Europa te sturen vanwege de slechte verdediging van Singapore. Dit was een belangrijk bolwerk van de geallieerden in de regio en de val daarvan zou ook gevolgen hebben voor de verdediging van Australië. Toch stuurde Australië verschillende nieuw gevormde divisies (ANZAC tezamen met Nieuw Zeeland) die in eerste instantie vooral dienden bij de gevechten in Noord-Afrika (Egypte), het Midden-Oosten, Ambon en Kreta.

“American-British-Dutch-Australian” Command:  

De American-British-Dutch-Australian Command beter bekend onder de afkorting ABDACOM was een samenvoeging van de Amerikaanse, Britse, Nederlandse en Australische legers in Oost-Azië om de Japanse invasie tegen te houden. Het doel was op de Britse en Nederlandse koloniën in de regio te beschermen. Op 28 december 1941 werd deze samenwerking opgericht, een maand na de aanval op Pearl Harbor. Het samengevoegde leger stond onder bevel van de Britse generaal Archibald Wavell. Nadat Japan Nederlands-Indië, Singapore en de Filipijnen bezette werd de samenwerking op 25 februari 1942 opgeheven. Alle reeds aanwezige strijdkrachten bleven echter aangewezen voor de verdediging van Java. De gecombineerde vloot onder leiding van schout-bij-nacht Karel Doorman werd enkele dagen later (27 februari) vernietigd in de Slag in de Javazee.

Bij de val van Singapore leed ook het Australische leger zware verliezen en stortte het gehele Britse defensiesysteem voor het zuidwestelijke gedeelte van de Grote Oceaan ineen. De Japanners landden op Nieuw-Guinea en rukten in snel tempo op naar de zuidkust van dit eiland waarna de vlootbasis Darwin en andere plaatsen aan de noordkust van Australië voortdurend werden gebombardeerd. Bevreesd voor een invasie in dit nauwelijks onbewoonde gedeelte van Australië werd er nauwe aansluiting gezocht bij de strategie van het Amerikaanse opperbevel, dat Australië zag als uitgangspunt van een toekomstige tegenactie. Generaal MacArthur vestigde er zijn hoofdkwartier en Amerikaanse troepen landden op Australische bodem. Intussen werden alle Australische troepen uit het Midden-Oosten teruggeroepen, een militaire en burgerlijke dienstplicht ingevoerd en allerlei bevoegdheden van de afzonderlijke staten werden in handen van de federale regering gelegd.

Vermeende Japanse invasie:  

Toen Singapore werd veroverd in Februari 1942 door de Japanners waren de mensen in Australië doodsbang dat hun land de volgende zou zijn. Japan had de kracht en Australië miste de defensie. De Australische regering had geen flauw benul wat de Japanners van plan waren maar knoopten al snel een militaire alliantie aan met de V.S. aangezien het moederland (Verenigd Koninkrijk) aan de verliezende hand was. Gezien het machtige optreden van de Japanners en de zwakte van de Geallieerden in de eerste maanden van de oorlog in de Grote Oceaan deed de Japanse marine verschillende  voorstellen toekomen voor de invasie van Australië. Een aanval op het noordelijke gedeelte van Australië zou onderdeel worden van de “fase 2” aanval na de val van Zuidoost-Azië. Beredenering was dat het land gebruikt zou gaan worden door de Amerikanen voor de herovering van het veroverde gebied. Daarnaast werd het slecht verdedigd en lag ver van de grote bevolkingspopulaties van het land. 

 

Het Japanse leger zou de verschillende voorstellen afslaan als niet uitvoerbaar. Het gebied zou de verdedigingsperimeter rond het moederland te ver uitrekken. Daarnaast zou het hele continent veroverd moeten worden voor een optimaal effect. Er zouden grote aantal soldaten onttrokken moeten worden aan het bezettingsleger te Mantsjoerije waar de kans was dat de Sovjet Unie een aanval zou doen en ook lag er nog een plan op de planken om Siberië aan te vallen. Met de ervaring van de aanval op China was dit te hoog gegrepen voor Japan werd geconcludeerd. “Tojo” stelde voor om Australië te isoleren  om de communicatielijnen tussen de V.S. en hen door te knippen, in fase 2 eilanden zoals Fiji te veroveren en Australië tussentijds met vliegtuigaanvallen te verzwakken. Tenslotte werd het plan op de planken gezet voor in de toekomst als al de andere plannen succesvol waren geweest. 

 

De bombardementen op zowel Darwin, Broome en Sydney waren er alleen op gericht om de Geallieerde basissen te vernietigen zodat zij niet als basis voor een toekomstige aanvallen of invasie gebruikt konden worden op Japanse bezette gebieden. De enige Japanners die op het vasteland van Australië zouden landen was een kleine verkenningsbrigade in het afgelegen gedeelte van Kimberley van West-Australië op 19 Januari 1944. Deze waren hier om de vordering van de grote legerbasis te aanschouwen. Er waren nog wilde plannen om vanuit hier een guerrilla oorlog te beginnen maar deze werden al snel afgeblazen. De plannen konden de prullenbak in na het verlies van de “Slag om de Koraalzee “en de “Slag om Midway” in Mei en Juni 1942. Alle operaties rond Australië waren er nu opgericht om de mars van de Amerikanen te vertragen.

In mei 1942 voerde een Japanse onderzeeërs een gedurfde aanval uit op de haven van Sydney. Een maand later vond er een kortstondig bombardement plaatst op de oostelijke buitenwijken van de stad. Japan wilde Australië verder isoleren en plande tevergeefs een invasie van Nieuw Guinea. De strijd aldaar zou tot in 1945 doorgaan. De voortdurende angst voor een Japanse invasie werden er veel verdedigingswerken aangelegd op het Australische vasteland. Verder stond het voedsel op rantsoen. Een gelijktijdige actie in Nieuw-Guinea, waar Australische en Amerikaanse troepen de vijand langzaam terugdrongen, en op de Solomoneilanden bracht de Japanse opmars tot staan. Vlak daarna kon tot de aanval worden overgegaan, zodat Australië reeds aan het einde van 1942 ruimer kon ademhalen.


na de oorlog


Na WWII zette de Labour-regering in op een massaal immigratieprogramma vanuit Europa, vooral om extra mankracht voor defensie te creëren. In die eerste jaren na de oorlog groeide de zorg over het toenemende communisme. In de jaren vijftig maakte Australië een sterke economische groei door. Australië stuurde troepen naar Korea en gaf ruimte voor Britse nucleaire testen op haar grondgebied. In de jaren vijftig en zestig groeide de economie hard en Australische bevolking plukte daar de vruchten van. Verder groeide de steden ten koste van het platteland. Door de nieuwe zwakte zocht Australië steun bij de VS die een aantal marine basissen vestigde op Australisch grondgebied. In 1962, toen over westelijk Nieuw-Guinea een oorlog tussen Nederland en Indonesië dreigde, onthield Australië Nederland echter zijn steun. Daarentegen werden wel adviseurs en zelfs troepen naar Vietnam gestuurd. Vanaf halverwege de jaren zestig was er sprake van een groeiend Australisch zelfbewustzijn. Verschillende televisieseries, zoals Skippy the Bush Kangaroo, droegen verder daar bij aan. Ook kregen de Aboriginals stemrecht. Neville Bonner was in 1971 de eerste Aboriginal die in het parlement werd gekozen. In 1972 verliet de laatste Australische soldaat Vietnam. Men streefde in deze periode naar een meer neutrale en op de Derde Wereld en Azië gerichte buitenlandse politiek na. Australisch Nieuw-Guinea kreeg in september 1975 onafhankelijkheid en werd Papoea-Nieuw-Guinea.


jaren 80 en 90


De regering van Fraser won een tweetal verkiezingen op een rij. Zijn regering streefde een strakker fiscaal beleid na, ontving Vietnamese bootvluchtelingen met open armen zette druk op Zuid-Afrika en Rhodesië vanwege het gevoerde apartheidsbeleid. De economische situatie bleef echter slecht en mede daardoor werd premier Hawke ten val gebracht en opgevolgd door zijn vice-premier Paul Keating. Als bondgenoot van de V.S. namen verschillende legeronderdelen deel aan de Golfoorlog, nadat Irak Koeweit was binnengevallen. 

 

In 1991 werd Paul Keating premier. Dat had vooral te maken met de groeiende ontevredenheid vanwege de stijgende werkloosheid en de vastgelopen Australische economie. In zijn regeerperiode richtte Keating zijn aandacht grotendeels op het verbeteren van de Australische positie in de Aziatische Pacific-regio. In juni 1992 werden de Aboriginals officieel als eerste bewoners van Australië erkend en in juni 1993 maakte de regering plannen bekend met betrekking tot de rechten van Aboriginals op bepaalde stukken grond. De hoge werkloosheid was de belangrijkste reden voor de verkiezingsnederlaag van Keating. John Howard van de Liberale-Nationale Partij volgde hem in 1996. In Howards regeerperiode bereikte de discussie of Australië een republiek moest worden of monarchie moest blijven een hoogtepunt. In een referendum dat in 1999 gehouden had sprak een kleine meerderheid van de bevolking de voorkeur uit om een monarchie te blijven. Australië leidde in 1999 de VN-macht die naar Oost-Timor gestuurd was na een uitbarsting van politiek geweld. Verder was het land betrokken bij verschillende andere vredesmissies, waaronder op Bougainville en op de Solomon Eilanden.


21ste eeuw


Na de aanslagen van 11 september en de daaruit voortgekomen oorlogen in Afghanistan en Irak stuurde Australië ook troepen. De Olympische Zomerspelen van 2000 vonden plaats in Sydney en waren organisatorisch gezien een groot succes. De regering van Howard hanteerde een striktere regelgeving om bootvluchtelingen te ontmoedigen naar Australië te komen. Howard was van oorsprong voorstander van een hechte band met het Gemenebest en de Verenigde Staten, maar in zijn periode nam de handel, met name met China, fors toe. De Labour-partij van Kevin Rudd versloeg Howard in 2007. Tijdens zijn termijn ratificeerde Rudd het Kyotoprotocol en bood namens het parlement het historische excuses aan aan de Stolen Generation, de kinderen van Aboriginals die tot in de jaren zestig bij hun ouders waren weggehaald. De gevolgen van de Kredietcrisis werden ondervangen door een groot stimuleringspakket dat achteraf zeer omstreden was, maar waardoor Australië niet in een recessie belandde. In mei 2009 moderniseert en versterkt Australië haar marine en luchtmacht. Partijgenoot Julia Gillard verving Rudd in 2010 en was daarmee de eerste vrouwelijke premier van het land. 

 

Bij verkiezingen in 2013 wint de liberale partij onder leiding van Tony Abbott de verkiezingen, hij wordt in september ingezworen als de nieuwe premier. Australië worstelt net zoals Europa met bootvluchtelingen vol immigranten. Vanaf oktober 2014 zal Australië deelnemen aan de coalitie die ISIS bestrijdt in Irak. Malcolm Turnbull heeft in September 2016 Tony Abbott opgevolgd als premier van Australië. Hij lag zwaar onder vuur binnen zijn eigen partij. Turnbull op zijn beurt is bij het rechtse deel van de partij weinig geliefd vanwege zijn steun voor het homohuwelijk en een Australische republiek. Net als in Januari 2015 zijn er in December en ook in Januari 2016 vreselijke bosbranden met dodelijke slachtoffers.


actueel


Januari 2016: Australië een Republiek:

Vrijwel alle deelstaatsleiders in Australië hebben een document ondertekend waarin ze steun uitspreken voor het idee om van Australië een republiek te maken. De leiders willen dat koningin Elizabeth II wordt vervangen als staatshoofd van Australië. Elizabeth is behalve koningin van het Verenigd Koninkrijk, ook staatshoofd van Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Een meerderheid van de Australiërs was bij een referendum in 1999 nog tegen het idee om van het land een republiek te maken. De huidige premier Malcom Turnbull was toen leider van het pro-Republikeinse kamp. Hij heeft na zijn aantreden als regeringshoofd laten weten dat de koningin als staatshoofd niet wordt vervangen, zolang Elizabeth II nog op de troon zit.


Juli 2016: Thurnbull wederom de grootste:

De Australische oppositieleider Bill Shorten heeft het verlies erkend van zijn Labor-partij bij de parlementsverkiezingen in het land. Hij ziet in dat de huidige premier Malcom Turnbull de overwinning niet meer kan ontgaan. De centrumrechtse partij van Turnbull heeft tot nu toe 74 zetels gewonnen. Naar alle waarschijnlijkheid gaan twee van de vijf nog te verdelen zetels naar Turnbull waardoor zijn partij een meerderheid krijgt in het Huis van Afgevaardigden, dat in totaal bestaat uit 150 zetels. Nu Shorten inziet dat zijn partij er niet in zal slagen om aan een meerderheid te komen, ligt de weg open voor de centrumrechtse partij om een regering te vormen. Voor Turnbull zelf betekent het dat hij kan uitkijken naar een nieuwe termijn van drie jaar als premier van Australië.