Reisverhalen - Duitsland

"bergen-belsen" en "celle"



inleiding


Met een lange omweg komen wij d.m.v. verschillende keren overstappen op lokale bussen van Munster via Muden en Hermansburg in het plaatsje Bergen aan. Het blijkt dat het concentratiekamp, ons doel voor vandaag, nog zo’n 3 kilometer van het stadje afligt richting Belsen.

 

Na een snelle lunch wandelen we langs de prachtige kerk van Bergen langs een autoweg tot we bij een rotonde uitkomen.

 

Hier pakken we ons liftbordje weer tevoorschijn en proberen we tussen de buien door in het beruchte kamp terecht te komen. Na 15 minuten stopt een vrouw die op weg is naar Celle en ons wel even bij het gedenkteken wil brengen. 

 

Vanuit de auto wijst de vrouw op een bordje langs de weg waar het oude laadperron is. Zoals de  naam al doet vermoeden ligt deze naast het spoor en is in 1936 gebouwd om te dienen als aanvoermogelijkheid naar het legeroefenterrein wat hier een jaar eerder aangelegd was.

 

Toen het concentratiekamp Bergen-Belsen gebouwd werd zou dit laadperron het beginpunt worden waarvandaan duizenden gevangenen hun 6 kilometer lange wandeltocht zouden beginnen naar de ingang van het kamp.

 

Het is wederom onderdeel van een legeroefenterrein en er staat een (vervoers)wagon als herinnering. 


Dokumentatiezentrum


De vrouw draait het grote, bijna lege, parkeerterrein op en wijst ons de weg naar de ingang van de “Gedenkstatte”. Binnen in het grauwe klinische receptiegebouw van het voormalige concentratiekamp stoppen we onze grote rugtassen in een grote kooi die we met een groot hangslot afsluiten.

 

De vriendelijke medewerkster geeft ons een kaartje mee en vertelt dat het de bedoeling is dat we eerst het “dokumentatiezentrum” doorwandelen; daarna is er de mogelijkheid het daadwerkelijke terrein te verkennen waar ooit het beruchte kamp stond. 

 

Op een plattegrond gapen wij naar het gigantische stuk grond dat ooit “bevolkt” werd door tienduizenden krijgsgevangenen en concentratiekampgevangenen. Het sober opgezette centrum is gebouwd op een plek die toentertijd geen echt onderdeel was van het kamp.

 

In de vloer zijn stukken glas ingebouwd waaronder attributen liggen die herinneren aan de oorlogsjaren – stukken kledij, brieven, zelfgemaakte spulletjes. Veel informatiepanels maar ook veel audio en TV stukken van interviews en delen van de door de Engelse gemaakte documentatie net na de bevrijding.

 

Na twee verdiepingen bekeken te hebben, halen we een kop koffie uit de automaat in de klinische recreatieruimte, laten we de souvenirwinkel met tientallen boeken achterwege en wandelen naar buiten d.m.v. een lange gang met aan weerszijden hoge baksteenmuren. 



Geschiedenis Bergen Belsen:  

In 1935 werd er nabij het plaatsje Bergen een Duits legeroefenterrein gebouwd met een dertigtal arbeidersbarakken in de bossen. Zo’n 600 Belgische en Franse krijgsgevangenen werden vanaf 1940 in het uitgebouwde krijgsgevangenkamp gesitueerd. Een jaar later werden zo’n 20.000 Russische krijgsgevangenen naar BB overgebracht.

 

Omdat de bouw van de stenen barakken nog niet klaar was verbleven deze velen in de buitenlucht, omringd door prikkeldraad, zonder enige sanitaire voorzieningen, in zelfgemaakte tenten en in kuilen in de grond.

 

Duizenden stierven tijdens de winter van 1941. In 1943 werd dit “Russische” kamp opgeheven en kwam er een hospitaal voor in de plaats en een kamp voor Joden voor een uitwisselingsprogramma. 

 

De bewoners kregen een speciale status; de gezinnen bleven bij elkaar en mochten hun bagage en kleding houden. Men noemde het het sterkamp omdat de Joden hier hun Davidster moesten dragen.

 

De Duitsers lieten deze Joden vaak urenlang appel staan. Ook de Fransen en Belgen werden overgeplaatst. De SS zou de bewaking voor z’n rekening nemen. In Augustus 1944 werd er een tentenkamp opgericht om de vele duizenden nieuwe gevangen van andere kampen te herbergen.

 

Ook de gezusters Frank kwamen uit Auschwitz-Birkenau in Bergen Belsen terecht. In November kwam ook Josef Kramer met vele SS opzichters – bewakers uit Polen en werd het kamp een echt concentratiekamp.

 

Een vrouwen- en kinderbarak

In Januari 1945 werd er een vrouwenkamp opgericht met o.a. een kinderbarak. Tijdens de eerste maanden van 1945 stierven vele duizenden gevangenen door kou, honger en ziektes. In April 1945 stuurde men nog drie treinen met elk 2500 uitwisseling joden vanaf het laadperron op een lange dooltocht kris kras door Duitsland, richting Theresienstadt in Tsjechië. Op 15 April 1945 werd het kamp bevrijd door de Britten.

 

Na de bevrijding toen de Engelsen de leiding van het kamp overnamen werden de kazernes ingericht als noodhospitaal. Ondanks het gebrek aan gaskamers troffen de Engelen bij de bevrijding massagraven en duizenden onbegraven lichamen aan, naast ongeveer 60.000 overlevenden, waarvan er nog ongeveer 14.000 bezweken in de loop van de daaropvolgende dagen en weken, onder meer aan de gevolgen van ondervoeding en uitdroging.

 

Ook de Belgische minister Arthur Vanderpoorten (1884-1945) stierf hier.

 

De Nederlandse journalist Ischa Meijer overleefde als 2-jarig kind tezamen met zijn ouders de internering in Bergen-Belsen. De overlevenden werden op de dag van de bevrijding overgebracht naar de twee kilometer verderop gelegen kazerne. Het kamp Bergen-Belsen werd na de bevrijding met de grond gelijkgemaakt en afgebrand, vanwege het zeer hoge risico van besmetting met tyfus en luizen.

 

Opheffing en het proces

De laatste barak werd op 24 mei 1945 in het bijzijn van de voormalige gevangenen met een kleine plechtigheid verbrand. Vele Joden konden niet terug naar hun eigen land; pas toen in 1948 de staat Israël gesticht werd zouden de Engelsen groepjes Joden naar hun nieuwe thuis doorsturen. Het zou het grootste Joden “displaced kamp” worden met zo’n 12.000 Joden - pas in 1951 werd het kamp opgeheven.

 

In September 1945 begon het “Bergen-Belsen” proces in Luneburg. Er stonden 44 mensen in het beklaagdenbankje waaronder 33 SS-ers en 11 Kapo’s. Er werden 11 doodvonnissen, 19 vrijheidsstraffen en 14 vrijspraken uitgesproken. De meeste SS-ers werden nooit bestraft. 


het graf van anne


Op de hoogte van het feit dat geen van de originele gebouwen van het kamp te zien zijn wandelen we een groot open terrein met gras met een aantal aangelegde wandelpaden. Wel zijn er velen paaltjes aangebracht met informatiepanels zodat je weet waar je je bevind op het complex. We lopen naar het noordoost gedeelte toe van het toenmalige kamp waar het naar een punt loopt.

 

Eerst aan de rechterkant schijnt het gevangenkamp geweest te zijn dat gebruikt werd tussen de 1943 en 1945. Hier werden veelal arbeidsongeschikte gevangenen ondergebracht die uit andere kampen kwamen.

 

De meesten stierven door uitputting, honger, ziekte of mishandelingen. Nog verder komen we langs de weg waar de daadwerkelijke ingang van het kamp was, nog goed te zien met wat verbeelding.

 

Hier vinden we de betonfundamenten van het ontluizingsgebouw. Deze werden met hete stoom gedood. Als we hier terugkeren lopen we waar ooit de SS barakken stonden – kantoor, kantine, garages, wasserij, wachtlokaal en barakken van de SS bewakers inclusief zwembad en sauna. 

 

De familie Frank

We hebben nog maar een stukje gezien als we terug moeten naar het receptiegebouw aangezien deze dicht gaat. Het is net voor zessen als we onze grote tassen uit de kooi halen en deze op onze ruggen zwiepen. Het gebouw gaat dicht maar het complex blijft open voor bezichtiging.

 

Op weg naar de Joodse gedenktekens lopen we langs het voormalige tentenkamp dat hier eind 1944 is opgezet. Het oostfront werd bedreigd en de kampen aldaar werden opgedoekt; duizenden gevangenen kwamen naar Bergen-Belsen uit o.a. Auschwitz-Birkenau. Onder de 8000 vrouwen waren o.a. Anne en Margot Frank. Open kuilen dienden als latrine.

 

Tijdens zware novemberstormen stortten de tenten in en de situatie was schrijnend. We zien de vermeende graven van de zusters Frank en talloze andere monumenten. Een houten kruis voor de Poolse gevangen, een tiental verhoogde massagraven met rond de 1000 doden per graf en dan de gigantisch hoge pilaar en de wand met opschriften van elk land. 


Donkere wolken


Na een korte rustpauze waar we onze tassen even neerzetten zien we het bordje dat leid naar de verderop gelegen Russische begraafplaats. Hier zouden 20.000 gevangenen zijn begraven. Vanaf de verhoging pakken we onze overzichtskaart er even bij en turen over de lege vlakte tot waar we eerder hebben gelopen.

 

Vanaf hier tot de ingang van het daadwerkelijke kamp zouden duizenden Russische krijgsgevangen vertoeven tot in 1944 hier het vrouwenkamp werd gerealiseerd.

 

De overlevenden van de Novemberstormen die eerst in tenten hadden gewoond werden hier gesitueerd. Tussen het sterkamp was de schoenbarak waar gevangenen oude schoenen uit elkaar haalden.

 

Langs de andere kant van het kamp (waar ooit de arbeidersbarakken werden gebouwd) wandelen we langs het oude crematorium en zoeken naar een plaats om vannacht te kamperen. Natuurlijk willen we niet op het eigenlijke kamp verblijven en vinden onder lichte regen een redelijke plek. Helaas moet ik nog helemaal teruglopen naar een waterpomp die zich aan het begin van het receptiegebouw bevindt.

 

Er is tot m’n schrik nog steeds personeel aanwezig en om geen argwaan te wekken wandel ik langs de autoweg terug in de stromende regen. Via de brandweerweg kom ik weer terug in het kamp en wandel in de schemer terug naar ons eigen kampje. We eten snel wat en verdwijnen dan in onze eigen tenten en hebben zo ons eigen ideeën over het bezoek aan dit voormalige kamp. 



celle


Na een kort ontbijt voor onze tenten pakken we onze spullen op en wandelen terug naar het grote parkeerterrein naast het documentatiecentrum van het kamp wat we gisteren bezocht hebben. We moeten een keer overstappen met de bus in Winsen en worden door een huismeester van een school uitgenodigd in z’n school tegen de regen te schuilen.

 

Een uur later stappen we uit in het centrum van Celle wat aan de Aller aan de zuidrand van de Lüneburger Heide ligt. In het informatiecentrum lezen we dat Celle de grootste stad is rond de beroemde Heide.

 

De vrouw achter de balie regelt voor ons een zeer goedkoop “B&B” en we mogen zelfs onze grote rugtassen even achterlaten om de historische binnenstad te bezoeken.

 

Celle geschiedenis: 

De eerste vermelding van Celle (Kellu, wat nederzetting aan de rivier betekent) dateert van 986, maar dit Kellu was niet het huidige Celle, maar het vier kilometer oostelijker gelegen Altencelle.

 

1292 kan als het jaar van de stichting van de huidige stad gezien worden, omdat hertog Otto de Strenge in dat jaar de burcht en het hof vanuit Altencelle hierheen verplaatste.

 

In 1378 werd Celle de residentie van de hertogen van Saksen-Wittenberg. Celle was inmiddels een belangrijke handelsplaats op de route tussen Brunswijk en Bremen: goederen konden vanaf hier respectievelijk tot hier per schip worden vervoerd.

 

In de periode 1665-1705 beleefde Celle een bloeiperiode als adellijke residentie onder hertog George Willem. In deze periode werden de Franse en Italiaanse tuinen aangelegd en het nog altijd gebruikte barokke slottheater gebouwd

.

Tijdens de Kristallnacht van 1938 werd de synagoge van Celle niet geheel verwoest, omdat zich in de nabijheid oude vakwerkhuizen bevonden. De vernietiging van de stad kon worden voorkomen door overgave van de stad aan de Geallieerde troepen in april 1945. Op 25 juli 1978 voerde de binnenlandse veiligheidsdienst van Nedersaksen een gefingeerde aanval uit op de gevangenis van Celle. Sindsdien staat deze affaire bekend als het Celler Loch.

 

Het doel van de operatie was een informant in de Rote Armee Fraktion binnen te loodsen omdat deze zogenaamd de terrorist Sigurd Debus probeerde te bevrijden.

 

De binnenstad van Celle is rijk aan vakwerkhuizen, waarvan de oudste uit de vijftiende eeuw dateren. De stad werd tijdens WWII gespaard voor Geallieerde bombardementen en er zouden in de stad zo’n 400 huizen te bewonderen zijn.

 

Alleen het stationsgebied werd zwaar getroffen. Het voornaamste bouwwerk is echter het hertogelijke slot in de stijl van de Wezerrenaissance waar we ook nog een rondje maken over de oude burchtwal waar nu veel jongeren op de bankjes hangen. Ook het stadhuis is de moeite waard.

 

Na een korte lunchstop halen we bij het informatiebureau onze grote tassen op en gaan ook nog even langs de naastgelegen kerk waar pelgrims (en verregende reizigers) soms kunnen blijven overnachten.

 

Met de lokale bus komen we aan bij onze overnachtingsplek en maken kennis met het zeer sociale oudere stel wat kamers verhuurd. We douchen, wassen stiekem wat kleding en doen wat werk op de computer. Het duurt niet lang of we leggen onze hoofden in onze kussens voor een heerlijke nacht. 



tips & advies (2016)


Het voormalige concentratiekamp Bergen-Belsen ligt zoals de naam al doet vermoeden vlakbij het plaatsje Belsen. Bergen ligt zo’n 3 km verderop. Het kamp ligt naast de weg richting Celle. Het bus- en treinstation liggen naast elkaar op zo’n kilometer van het centrum. Bus 13 gaat hier ook heen. 

 

Je kunt in Duitsland ook besluiten een regio- of provinciedagkaart te kopen. Prijzen variëren. Wij hebben een “Nedersachsen” dagticket gekocht voor 27 euro voor 2 personen. Je kunt deze beter uit de automaat kopen – bij de balie betaal je 2 euro meer. 

 

BB – Celle: 11:22 – 11:34 bus 110 (2,20 euro) van BB naar Winsen (Schulestrasse); 12:14 – 12:47 bus 900 van Winsen – Celle Schlossplatz. 

 

Celle – Hannover: elk uur gaat er wel een trein/ metro van Celle naar Hannover; je kunt met de S-bahn (45 minuten – 8,40 euro) of met de IC (20 minuten – 10,50 euro)



  • Naam : “Gedenkstatte Bergen Belsen

Adres        : Loheide

Prijs           : Gratis

Tijd            : 09:00 – 17:00/ 18:00

Website     : www.bergenbelsen.de

 

Inhoud:

Bergen Belsen was een van de meest beruchte concentratiekampen op Duits grondgebied tijdens WWII. Bekend geworden o.a. door de dood van de zusters Frank. Helaas is er geen enkel gebouw meer origineel aangezien de Britten alles hebben verwoest om verspreiding van ziektes te voorkomen.

 

Er is een zeer interessant documentatiecentrum met vele audio- en TV opnames te zien naast vele attributen van gevangenen en informatiepanels. Het eigenlijke kampterrein staat vol met afzonderlijke monumenten inclusief het vermeende graf van Anne en Margot Frank en een tiental massagraven.

 

D.m.v. een overzichtskaartje kun je met wat fantasie terug in de tijd om dit te herdenken. 


Naam           : “Pension Familie Sauer” (Celle)

Adres           : Ohlhorststrasse 14

Prijs              : 35 euro voor 2 personen 

 

Inhoud: 

In een buitenwijk van Celle konden wij, omdat het zo rustig was en de mevrouw wat medelijden met ons had m.b.t. het slechte weer, een zeer goedkope kamer krijgen.

 

Je kunt bus 7 vanaf het centrum nemen naar dit zeer familiaire pension in het zuiden van de stad. Kosten zijn 2,20 euro en je moet uitstappen bij halte “Helmut Thiele strasse” waarna het nog een minuutje lopen is.

 

Een prachtige kamer met aangrenzende douche-wc met een 2persoons- en 1persoons bed. Een kleine tafel met stoelen, gratis WIFI en een heerlijk groots ontbijt ’s morgens. 



film


"The Relief of Bergen Belsen" - (2007; 7,3)

De Tweede Wereldoorlog is nog in volle gang als in het concentratiekamp Bergen Belsen, gelegen achter de frontlinie in Duits gebied, de dodelijke ziekte tyfus uitbreekt.

 

Er wordt een plaatselijk staakt het vuren afgesproken met de Duitse vijand om een Britse ambulancedienst hulp te laten bieden.




zie ook:




meer links:


Salaspils

LETLAND

Grote indrukwekkende stenen beelden in het voormalige nazi-kamp Salaspils in Letand.

Jasenovac

KROATIE

Het fascistische Kroatië bouwde in WW2 een concentratiekamp bij Jasenovac ten zuiden van Zagreb.