BLOG: "Smokkelwaar als rookgordijn"

sigarettensmokkel op de grens met oekraine

Juni 2024


Oekraïense eieren worden er niet gesmokkeld.
Oekraïense eieren worden er niet gesmokkeld.

dik aangekleed


Onderuit gezakt pak ik mijn reisboek erbij en probeer te relaxen als ik allemaal tumult hoor achter in de bus. In mijn ooghoek zie ik mensen opstaan en hun tassen openen. Gekraak van plastic, ritsen van jassen die worden geopend, plastic tape dat wordt afgerold. Wat gebeurt hier allemaal? Ik ben vanochtend heel vroeg uitgecheckt uit m’n hostel en met een taxi naar het busstation gereden. Er reed nog geen lokale bus helaas. Opgelucht zag ik de bus staan die mij over de grens zou moeten brengen van Oekraïne naar Zuidoost Polen.

 

Ik was de enige in de bus en mocht mijn grote rugtas in het ruim van de bus leggen. Opgelucht werden er tijdens de rit allerlei mensen opgepikt. Omdat ik graag wil weten waar ik ben, tijdens de route, ga ik meestal daar zitten waar ik de borden langs de weg kan volgen. Ook kan ik zo gemakkelijk naar de buschauffeur toe wandelen mocht ik iets willen vragen. Deze passagiers waren zeker geen reizigers; allen hadden sporttassen mee en waren dik gekleed terwijl het toch hartje zomer is.

 

Opmerkelijk gaan ze allemaal helemaal achterin de bus zitten en zeggen elkaar allemaal gedag. Hoe kan dat dan? Ik heb af en toe het gevoel alsof ik in Candid Camera terecht ben gekomen. 


grensoverschrijdingen in oekraine


Een Kozbary minstreel
Een Kozbary minstreel

Een paar weken voordat ik Oekraïne zou verlaten was ik geland met het vliegtuig in Simferopol, hoofdstad van de Krim. In Oezbekistan had ik een ticket geboekt naar de hoofdstad van het toen nog Oekraïense schiereiland. Ik had een lus gemaakt door het voormalige Sovjet-satelliet-staat en als laatste stop had ik de stad Lviv aangedaan.

 

Daar kocht ik een bus ticket naar Polen. Grensoverschrijdingen in Oekraïne waren en zijn een probleem. Ik had gepoogd naar Wit-Rusland te reizen maar dat was onmogelijk vanwege alle restricties van dit land. Ook een reis naar Roemenië over de bergketen Karpaten was moeilijk.

 

Om die redenen besloot ik naar de Poolse stad Zamosc te bussen. Twee dagen voor m’n geplande vertrek uit de Oekraïne slofte ik op m’n gemak naar het busstation van Lviv. Deze moet je voorstellen als een bijna onvindbare ondergrondse grijze kolos midden in de stad. Veel beton en weinig gebruiksvriendelijkheid. Ik moest een beetje denken aan de Londense metro met talloze smalle lage doorgangen.

 

Dwaalspoor

De een brengt je naar de ticketcounters, andere naar de wc’s maar de meesten leidden naar de ruimte waar de bussen staan opgesteld. Ikzelf ben talloze keren verkeerd gelopen en verdwaald. Ik volgde een gang naar wat ik dacht die mij zou brengen naar het reisinformatie-hokje maar opeens stond ik voor een deur. Dit bleek weer een van de talloze uitgangen te zijn naar de straat. In de kelder, onder de eigenlijke grond, staan de bussen met ronkende motors te wachten op hun (vertrek)tijd.

 

Over het klimaat en de gezondheid van mensen wordt blijkbaar niet nagedacht. Wel over het feit dat wellicht bij het uitdoen van de motor, deze niet meer start. Het staat hier blauw van de uitlaatgassen en een paar minuten wachten op je connectie moet gelijk staan aan een pakje of 10 sigaretten roken. Maar het bleek als snel dat mijn (internationale) bus gelukkig buiten staat opgesteld. 



Achter de balie van het informatiecentrum staat een typische Oekraïner. Tenminste zo zou ik hem omschrijven. Hij is breed maar kort, rond gezicht, kort blond haar en begroet mij zeer kortaf en stug. Ik begroet hem in zijn taal maar hij is niet onder de indruk. Hij gaat ervanuit (en daar heeft hij gelijk in) dat dit m’n enige woorden in het Oekraïens zijn. Dan maar verder in het Engels. Ik vraag hem waar, wanneer en hoe laat de bus gaat naar Polen. Hij wijst naar de uitgang waar blijkbaar de halte is.

 

Dan pakt hij een papiertje en wijst op de tijd en directie. Top, deze mag ik vast meenemen, want hij heeft een hele stapel. Ik zie dat de bus een keer per dag gaat en dat dat heel vroeg in de morgen is. Maar zegt de man in gebrekkig Engels “je kunt beter met een taxi gaan”. Hoezo? vraag ik hem. Dat is beter zegt hij. Veiliger brabbelt hij erachteraan.

 

Ik probeer door te vragen maar meer woorden kent de man blijkbaar niet in onze gezamenlijke taal. “Beter” – “voor jou”, roept hij nog een keer als ik de deur doorga die hij net heeft aangewezen. 


>> Lees over m'n blog over de smerige truc in Addis Ababa in Ethiopië. 


op weg naar de grens


Opgelucht zit ik in de bus. M’n wekkertje ging gelukkig af en ook een taxi aanhouden op dat vroege tijdstip ging makkelijker dan verwacht. In een keer wandel ik naar de busstop die mij een paar dagen geleden is aangewezen. Ik ben in de wolken want de bus staat er al. Aan de buschauffeur vraag ik nog even voor de volledigheid of dit de juiste is en hij knikt goedwillig. 

Mijn tas verdwijnt in het bus-ruim onderin de bus en ik neem als eerste en later blijkt als enige plaats in de bus op deze halte. Een plekje is fijn maar ik had toch graag andere reizigers in de bus gehad. De bus vertrekt precies op het tijd dat deze zou moeten vertrekken. Wil dan helemaal niemand naar Polen toe? Of is er soms nog een goedkopere, betere of veilige manier om daar te geraken? Even moet ik terugdenken aan wat de man achter de balie in het busstation had gezegd………

 

We rijden Lviv uit en stoppen even later in een klein dorpje op weg naar de grens. Ik zie al borden langs de weg met de grens erop aangegeven. Toch weer een kleine opluchting. Een drietal mensen stappen in en nemen achterin de bus plaats. Verderop stoppen we weer en ik hoor de nieuwkomers een ieder gedag zeggen. Vreemd.

 

Opmerkelijk ook dat ze er allemaal hetzelfde uitzien; gemiddelde leeftijd, allemaal eenlingen en allemaal lokaal. Niemand heeft een koffer of rugtas mee en vakantiegangers kun je deze mensen niet noemen. Na nog een aantal gestopt te zijn bij piepkleine plaatsjes zit er nu ongeveer 20 mensen in de bus. Het is nog een uur naar de grens zie ik op m’n horloge.


Oekraïne - de graanschuur van Europa.
Oekraïne - de graanschuur van Europa.

de "show"


Vanwege het lawaai van de passagiers durf ik mij op een gegeven moment wel om te draaien. De grote vrouw die als laatste binnen is gekomen staat nu in het gangpad met alleen haar BH nog om. Verschrikt draai ik mij weer om. Wat gebeurt hier? Nu heel veel plastic. Weer draai ik mij om en zie dat het plastic van grote pakken sigaretten wordt gehaald en in grotere plastic zakken wordt gestopt.

 

De sigaretten worden zoals een bomgordel van een terrorist om de lijven van vrouwen gebonden. De dikke trui verdwijnt daar weer overheen. Nu zie ik dat velen geen kleding in hun sporttassen hebben meegenomen maar pakken en nog meer pakken sigaretten. 

 

Een begint met de sloop van de bus. Achterkanten van stoelen worden opgehaald, ijzeren platen van de zijkant en dak van de bus wordt tijdelijk gelift om hier sigaretten in te verstoppen. Geen enkele plek ontkomt aan de woede van de passagiers om hier sigaretten in te stoppen.

 

Gepokt en gemazeld

Dit moet de grootste sigarettensmokkel route van Europe zijn, kan niet anders. Een van de passagiers komt naar mij toe en wijst op de achterkant van m’n stoel. Totaal overbluft wat hier gaande is schudt ik mijn hoofd heen en weer. De man dwaalt af en heeft enkele minuten later alweer een nieuw “gat” gevonden in de bus waar hij z’n waar tijdelijk kan stoppen. Ik probeer oogcontact te krijgen met de buschauffeur maar die kijkt stoïcijns voor zich uit. 

 

De bus stopt in een rij van voertuigen wat het begin moet zijn van de douane. Sommige passagiers zijn nog driftig bezig hun laatste pakjes te verstoppen als de achterdeur van de bus open gaat. Een voor een gaan de mensen eruit handen vol met hun plastic. Het bewijsmateriaal verdwijnt in de vuilnisbakken die aan de kant van de weg staan. Als de achterdeuren sluiten zie ik in m’n ooghoek hoe sommige balen plastic uit de vuilnisbakken gewaaid zijn en scheren over de weg. Straks wordt iedereen teruggestuurd naar Oekraïne of word ik nog aangezien als aanstichter van dit kwaad? 


moment supreme


Onze bus staat nu recht voor het douanehuisje. We worden verzocht uit te stappen, al onze spullen mee te nemen en ons te melden in de rij voor de douanebeambte. Ik pak m’n rugtas uit het ruim en ik neem aan dat ik de enige reiziger ben en de enige niet-smokkelaar. Achter mij zie ik twee douaniers met een grote vuilniszak en een stok met een haak eraan de bus ingaan. Iedereen voor mij laat z’n paspoort zien en kan doorlopen. 

 

Ik laat keurig m’n paspoort zien en de man bladert druk in m’n boekje. Daar staan stempels in die de man in z’n hele leven nog nooit heeft gezien; dat begrijp ik. In gebrekkig Engels vraagt hij of ik rook? Ik? Nee, ik rook niet. Of ik sigaretten mee heb? Nee, waarom zou ik sigaretten mee hebben als ik niet rook? Terwijl de man mij maant mee te lopen naar een andere tafel zie ik de smokkelaars achter mij een voor een het gebouw uitlopen. Dit meen je toch niet?

 

Gedoogbeleid? 

Waarschijnlijk komen deze mensen hier dagelijks tientallen pakjes sigaretten smokkelen en nu gaat hij mij – als enige reiziger – eruit plukken? Jahoor, mijn tas moet open en deze wordt minutieus doorzocht. Het fort Europa? Zo lek als een mandje blijkbaar. Het IJzeren Gordijn? Je kunt beter spreken van een rookgordijn met corrupte ambtenaren. Acteurs? Voor hypocriete mensen moet je hier zijn. Behoorlijk geïrriteerd wandel ik als laatste de bus binnen.

 

De twee douaniers zie ik weglopen met twee vuilniszakken vol met sigaretten. Al de passagiers zitten weer in de bus maar wat gaat er nu gebeuren? Moeten zij een boete betalen misschien? De motor van de bus wordt gestart en er volgt een periode van uitzinnige vreugde. Er wordt gelachen en op elkaars schouder gebeukt. Als er flessen wodka waren geweest waren deze zeker geopend en zou er geproost worden. We rijden het niemandsland uit en het openen van de ruimtes begint. Blijkbaar waren de twee gevonden vuilniszakken aan buit een schijntje van wat er Polen is in gesmokkeld. 


>> Lees hier m'n blog over m'n ervaring in een Chinees politiebureau. 



aankomst


Druk worden alle luiken weer geopend en ik hoor de sigarettenpakken vallen op de grond. Bij de eerste bushalte in Polen, we zijn ongeveer 15 minuten onderweg, stappen de eerste passagiers uit. Er wordt gezwaaid en achter mij zie ik de eerste portemonnees open gaan; het lijkt wel of er in de bus al handel wordt bedreven. Ik mijmer weg of wellicht sommigen al hun waar kwijt zijn en anderen niets.

 

We zijn een aantal keren gestopt bij haltes in kleine nietige dorpjes. Als ik omkijk bemerk ik dat ik weer alleen in de bus zit. In Zamosc stap ik uit bij het busstation en kijk nog een keer naar de bus, de buschauffeur en moet mijzelf knijpen in de wang. Is dit nu echt gebeurt of was dit een vreemde droom? ’s Avonds zit ik in de tuin van m’n hostel wat te lezen als ik van een mede-kamergenoot een sigaret krijg aangeboden.

 

Ik begin te lachen waarop hij z’n hoofd vragend op en neer knikt. Ach, laat maar zeg ik .. ik vraag mij alleen af wat het verhaal van de sigaret is. 


zie ook:


OEKRAINE

> L'viv / L'vov

POLEN

> Zamosc